POTSDAM KONFERANSI

Şubat 1945’deki Yalta Konferansı’nın ardından  17 Temmuz  - 2 Ağustos 1945 tarihleri arasında Berlin yakınlarındaki Potsdam kasabasında toplantı yapılmasına  karar verilmiştir. Planlanan tarihten 3 gün geç düzenlenen bu toplantıya ABD’nin temsilcisi olarak 12 Nisan 1945’te ölen Başkan Roosevelt yerine yardımcısı ve vekaleten başkanlık yapan Harry Truman toplantıya katılmıştı. Britanya’yı da  hükümeti Churchill’in muhafazakar Partisi’nden devralan, İşçi Partisi lideri Başbakan Clement Attlee temsil etmişti. Sovyetler Birliği’ni de Josef Stalin temsil etmekteydi.  Nazi Almanyası’nın teslim olmasıyla Avrupa’nın yeni siyasi durumunu görüşmek üzere  bu üç lider kendi taleplerini masaysa yatırmışlardı. Bu toplantıda her sorun için talepler ve tavizler iskambil kağıtları gibi koz olarak kullanılıyordu.


Almanya’nın Durumu:
Potsdam da paylaşılan Almanya’daki işgal alanlarında her ülke kendi sorumluluğundaki  bölgede Nazi kurumlarını ortadan kaldıracak, savaş suçluları yargılanacak, yerlerine Almanya’nın barışçı kesimlerini temsil eden grupları yönetime getireceklerdi. Ayrıca Nazi donanması yok edilecek,  Savaş sanayii üniteleri, barış amaçlı ve ekonominin gelişimine dayalı sanayii merkezlerine dönüştürülecekti.  Almanya endüstrisi’nin yerinde bırakılmasıyla, Stalin’in talep ettiği sanayiinin Sovyetlere transferi talebi reddedilmiş oldu. Ayrıca istediği savaş tazminatını da diğer liderlere kabul ettiremedi.


İtalya’nın Durumu:
İtalya’nın savaştan erken ayrılması ve Mussolini sonrasında gelen yönetimin Müttefiklerle işbirliği yapmasından dolayı hafif yaptırımlar uygulanmasına karar verildi. Sovyetler, İtalya’nın Akdeniz ve Kızıldeniz kıyılarındaki sömürgelerinden pay talep etmişti. Diğer liderler bu talep için de sıcak bakmadılar ve bu konuyu barış görüşmeleri sırasında yeniden gündeme getirilmesi kaydıyla bu toplantıda konuyu ertelediler.


Avusturya’nın Durumu:
Almanya'da olduğu gibi, Avusturya ve Başkenti Viyana da dört devlet arasında işgal bölgelerine ayrıldı. Almanya’ya uygulana prosedür, Avusturya içinde geçerliydi. Avusturya  dört devlet arasında işgal bölgelerine ayrıldı ve başkent Viyana da 4 ayrı yönetime bölündü.


Polonya Meselesi:
Stalin Doğu Polonya topraklarının Sovyetler Birliği’ne verilmesini istemiş ancak bu istek de müttefikler tarafından onaylanmamıştı. Britanya ve ABD, Polonya sınırı konusunu barış antlaşmasının yapılacağı süreçte kararlaştırılmasını istediler ancak, Stalin 16 Ağustos 1945’de Polonya ile yaptığı görüşmeler sonucunda sınır problemini kendi lehine çözümledi. Polonya - Sovyetler Birliği sınırı Curzon çizgisi olarak kabul edildi.


Sovyet İşgali Altındaki Devletlerin Durumu:
İktidarda komünistlerin olduğu ve Sovyet işgali altında olan Romanya, Macaristan ve Bulgaristan’ın  hükümetlerini Stalin, diğer müttefik devletlere tanınmaları konusunda talepte bulunmuş ancak barış anlaşmaları yapılmadan bu durumun söz konusu olamayacağını belirtmişlerdi. 


İspanya’nın Durumu:
İspanya’nın savaşa katılmamasına rağmen Almanya ile işbirliği yapması, İspanya’nın Birleşmiş Milletler’e sokulmamasını gündeme getirmişti. Bu görüş müttefikler arasında kabul edildi.

İran’ın Durumu:
Britanya işgali altında olan İran’ın boşaltılmasına ve yeniden bağımsızlığına kavuşturulması kararlaştırıldı.


Boğazlar'ın Statüsü:
Sovyetler, Boğazlarda üs talep ettiler ancak boğazların stratejik öneminden dolayı bu diğer müttefikler tarafından kabul edilmedi. Sadece Boğazların Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ndeki gibi sadece ticaret gemilerine serbest olmasını kabul ettiler. Bu konuda muhatabın Türkiye olduğu kararında uzlaşıldı.


Tuna Nehri'nin Statüsü:
Tamamen Sovyetler Birliği kontrolünde olan Tuna Nehri’nin ulaşım ve ticaret serbestliği ilkesi kabul edildi.