SSCB - AFGANİSTAN SAVAŞI

Sovyetler Birliği’nin Afganistan’daki savaşının kökeni 1978 Nisan'ında merkeziyetçi ve muhafazakar Afgan hükümetinin bir sosyalist darbeyle devrilmesinde  ve hemen ardından  ABD’nin desteklediği aşırı dinci örgütlerin sosyalist hükümete karşı savaşmasıyla başlar. Askerlerin gerçekleştirdiği darbenin ardından yönetim yetkisi sivillere devredilir ve sosyalist hükümet hemen Sovyetlerle bağlarını güçlendirici antlaşmalar ve iş birliği protokolleri imzalar.   Afganistan Demokratik Halk Cumhuriyeti hükümeti tarafından bir dizi reform gerçekleştirilir ancak aşırı dinci ve anti komünist örgütler kısa sürede silahlı direniş örgütleri kurar. Bu örgütlerin kuruluşunda, eğitiminde ve teknik desteğinde CIA’nin büyük çapta yardımları olmuştur.

İlk isyan hareketi 1978 yazında Nuristan Eyaleti’nde başladı. kendilerine "mücahit" diyen Müslüman gerillalar ülkenin her yanında yönetime karşı silahlı mücadeleye giriştiler. Hükümet içi anlaşmazlıklar ve başlayan iç savaş, komünist hükümeti zor durumda bırakıyordu. bunun üzerine 1979 Aralık ayının sonunda SSCB, 1978 yılında iki ülke arasında imzalanan antlaşmayı ve hükümetin davetini öne sürerek Afganistan askeri birlik gönderip bu ülkeyi kontrolü altına aldı.

100.000’i bulan Sovyet askeri sayısına rağmen kırsal alanlarda kontrol hala sağlanamıyordu. Çok sayıda sivilin zarar gördüğü bu savaş sırasında uluslar arası kamuoyu Sovyetler Birliği aleyhine tepkiler veriyordu. Özellikle Müslüman nüfusun yoğun olduğu ülkelerde bu tepki daha sertti. 1980’deki Moskova Olimpiyatları da protesto edilerek bir çok ülke sporcusunu Sovyetler Birliği’ne göndermedi.  

Sivil halkın ve özellikle kırsal kesimdeki insanların desteğiyle mücahitler Sovyet askerlerine büyük ölçüde zayiat verdirdiler.  Bu savaştan zara gören Afgan nüfusunun 2.8 milyonu Pakistan’a, 1.5 milyonu ise İran’a kaçmak zorunda kaldı. Yaklaşık 9 yıl süren savaş sonucu Sovyetler mücahitleri yenilgiye uğratamadılar, savaş deneyimi kazanan mücahitler ise Sovyet birliklerine karşı avantajlı duruma geçtiler. 1988 yılına gelindiğinde Sovyetlerin asker kaybı 15.000’den fazlaydı.

Sovyetler Birliği, 1988 sonunda Afganistan’dan çekileceğini açıkladı. Birleşmiş Milletler’in arabuluculuğu ile yapılan bu anlaşma ile başlayan geri çekilme 1989’un ilk aylarında tamamlanmıştı. Sovyet çekilmesinden sonra hemen devredileceği sanılan komünist Necibullah hükümeti üç yıl daha ayakta kalmayı başardı ama 28 Nisan 1992’de Kabile giren mücahitler yönetimi devraldılar. Ancak bu sefer de farklı görüş ve isteklere sahip, farklı etnik ve mezhepsel temellere dayanan mücahit gruplar arasında silahlı mücadele başladı. En sonunda da Taliban, Kabil’e girerek iktidara geldi.