U-2 KRİZİ

1960 Mayısında Sovyetler Birliği hava sahasında askeri amaçlı bir U-2 casus uçağının düşürülmesiyle ABD ile Sovyetler Birliği (SSCB) arasındaki sürtüşme en yüksek seviyeye çıkmıştı. Bu bunalımın tam da ABD Başkanı Eisenhower ile SSCB Lideri N. Kuruşçev’in Soğuk Savaşı ortadan kaldırabilme olanağını yaratabilecek tarihi bir zirve toplantısının öncesinde (16 Mayıs 1960 tarihinde Paris’te düzenlenmesi planlanıyordu) cereyan etmesi  sadece bir “şanssızlık” olabilir miydi?

U-2 uçaklarının CIA’nin emrinde ama sadece ABD Başkanı’nın izniyle havalanabileceği göz önünde bulundurulursa  bu krizin gelişme şekli her türlü spekülasyano açıktı. U-2 casus uçağının ilk kez görev için havalandığı tarih 4 Temmuz 1956 (ABD’nin bağımsızlık yıldönümü) idi. Bu görevlerin hemen hemen tümü Sovyetler Birliği toprakları üzerinde odaklanıyordu ve bu uçakların kalkış üsleri Britanya, Türkiye, Almanya, Japonya gibi ABD ile işbirliği yapan ülkelerdi. Dönemin CIA Başkanı Richard Bissell, 4 temmuz’daki ilk U-2 görevinin Moskova ve Leningrad bölgesi olduğunu itiraf etti ve bu uçuşların devamlı sürdüğünü sonraki yıllarda belirtti.

6 Mayıs 1960’da Nikita Kruşçev, 1 Mayıs’ta bir U-2 casus uçağının Sovyet hava sahası içinde düşürüldüğünü ilan etmesiyle kriz patlak verdi. Ayrıca Kruşçev, ABD Başkanı’ndan resmi bir özür ilanında bulunmasını talep ediyordu ve ABD ile işbirliği yapan ülkeleri de bombalama tehditlerinde bulundu. ABD başkanı U-2 uçağı haberlerinin asılsız olduğunu ilan ederek bunu önce yalanladı. Ancak Moskova’da düşen uçağın sergilenmesiyle ABD başkanı bu uçağın meteorolojik araştırma yapan bir uçak olduğunu iddia etti. Moskova bunun ardından, U-2 uçağının pilotunun sağ olarak yakalandığını ilan edince ABD yönetimi , Sovyetlerin iddialarını nihayet onaylamak zorunda kaldı.  Kruşçev 15 Mayıs’a kadar ABD tarafından bir özür bekledi fakat özür gelmeyince, Sovyetler Birliği 16 Mayıs’ta düzenlenecek olan Paris buluşmasını iptal etti.

Bir MIG-19 tarafından düşürülen U-2 casus uçağının pilotu Farncis Gary, paraşütle atlayıp kurtulmuş ama Sovyet askerleri tarafından yakalanıp esir edilmişti. 10 Şubat1962’de Berlin’de ABD tarafından esir edilmiş bir KGB ajanıyla değiş tokuş edilmiştir.

U-2’nin özellikleri: U-2 uçağı bir füze gibi havalanabilmekte, 10 saniye içinde 300 metre yükselmekte, 30.000 metre yükseklikte, güçsüz olarak 300 mil gözükebilmekte ve yakıt almaksızın yedi buçuk saat ve 3.000 mil uçabilmekteydi.Uçak, çok yüksekten net biçimde fotoğraf çekecek son derece güçlü kameralarla donatılmıştı. Lockheed firması tarafından yapılmıştı.



Kaynak:
Richard Bissell, “Reflections of a Cold Warrior” (1996)
Mark Falcoff on Richard Bissell's autobiography in The National Interest (1996)